Wat banke aan FIC rapporteer: CTR, IFTR, STR en TPR verduidelik
Wat banke aan FIC rapporteer, is voorgeskryf deur FIC-wet 38 van 2001: CTR (R50 000+), IFTR (R19 999,99+), STR en TPR. Hierdie gids verduidelik elke verslagtipe, drempels en tydperke, en wat nie-nakoming kos.
Wat banke aan FIC rapporteer, is een van daardie vrae wat ek gereeld van lesers kry sodra ‘n groot kontantstorting skielik vrae by die takpersoneel ontlok. Die kort antwoord: elke Suid-Afrikaanse bank — FNB, ABSA, Standard Bank, Capitec, Nedbank, TymeBank, African Bank en Investec — is ‘n rekenbare instelling onder die FIC-wet 38 van 2001 en moet vier tipes verslae by die Financial Intelligence Centre indien. Kontanttransaksies van R50 000 of meer, grensoorskrydende oordragte bo R19 999,99, verdagte transaksies van enige bedrag, en eiendom met terrorisme-skakels word almal gerapporteer — meestal sonder dat jy ooit daarvan hoor. Sedert Suid-Afrika op 24 Oktober 2025 die FATF-gryslys suksesvol verlaat het, word hierdie verpligtinge strenger as ooit toegepas. In hierdie gids ontleed ek elke verslagtipe met die presiese drempels, tydperke en werklike boetevoorbeelde. Openbaarmaking: hierdie webwerf bevat affiliasie-skakels; ons kan ‘n kommissie ontvang as jy deur ons skakels registreer, sonder enige koste vir jou. Dit beïnvloed nie ons ontleding nie.
Inhoudsopgawe
- Wat is die FIC en die FIC-wet?
- Kontant drempel verslag (CTR) — artikel 28
- Internasionale fondsoordrag verslag (IFTR) — artikel 31
- Verdagte transaksie verslag (STR) — artikel 29
- Terroriste-eiendom verslag (TPR) — artikel 28A
- Travel Rule vir kripto-bates — FIC Direktief 9
- Gevolge van nie-nakoming — artikel 45C
- Opsommingstabel: wat banke aan FIC rapporteer
- Gereelde vrae
- Gevolgtrekking
Wat is die FIC en die FIC-wet?
Die Financial Intelligence Centre (FIC) is Suid-Afrika se finansiële intelligensie-eenheid, gestig kragtens die Financial Intelligence Centre Act 38 van 2001 — in die volksmond die FIC-wet of FICA. Die doel is opsporing en bestryding van geldwassery, terrorismefinansiering en proliferasiefinansiering. Die FIC reguleer nie banke direk nie; dit ontvang en ontleed verslae, en stuur finansiële intelligensie aan die polisie, die NPA en SARS. Die wet is dus die fondament van SA se hele AML/CFT-raamwerk, en die rapporteringsverpligtinge wat ek hieronder behandel, vorm die kern daarvan.
Die wet werk met die konsep van rekenbare instellings (“accountable institutions”), gelys in Schedule 1 van FICA. Dit sluit banke, langtermynversekeraars, eiendomspraktisyns, rekenmeesters, prokureurs en — sedert die 2022-uitbreiding — kripto-diensverskaffers (CASP’s) in. Banke is die volume-swaargewigte: hulle hanteer die oorgrote meerderheid van alle CTR’s en IFTR’s wat jaarliks ingedien word. FIC-wet rapportering is daarom in die praktyk grootliks bankrapportering.
Wie moet rapporteer?
Elke geregistreerde bank in Suid-Afrika is rapporteringspligtig: FNB, ABSA, Standard Bank, Capitec, Nedbank, TymeBank, African Bank en Investec, plus kleiner en buitelandse banke. Dieselfde geld vir alle ander instellings in Schedule 1 en 3 van FICA. Alle verslae word elektronies ingedien via goAML — die FIC se aanlyn rapporteringsplatform waarop elke rapporterende instelling moet registreer. Geen papierverslae, geen uitsonderings nie.
Kontant drempel verslag (CTR) — artikel 28
Die Cash Threshold Report is die verslag wat gewone bankkliënte die meeste raak. Die reël is eenvoudig: enige kontanttransaksie van R49 999,99 en meer — effektief R50 000 — moet binne 3 dae aan die FIC gerapporteer word nadat die instelling daarvan bewus geword het. Dit geld vir kontant in én kontant uit: stortings by ‘n tak of OTM, kontantonttrekkings, en wisselkantoor-transaksies.
Die drempel was nie altyd R50 000 nie. Tot November 2022 was dit R24 999,99, en die rapporteringstydperk was 2 dae. Op 14 November 2022 is die drempel verdubbel na R49 999,99 en die tydperk na 3 dae verleng. Terselfdertyd is die CTR-aggregasievereiste (CTRA) — wat banke verplig het om kleiner kontantbedrae wat saam oor die drempel gaan as een verslag te rapporteer — heeltemal verwyder. Let wel: doelbewuste opbreek van bedrae onder die kontant drempel R50 000 om rapportering te systap (“structuring”) bly ‘n klassieke rooi vlag wat eerder ‘n verdagte transaksie verslag ontketen. Die drempel systap is dus geen wegkruipplek nie.
Praktiese voorbeeld
Gestel jy stap by ‘n Capitec-tak in en stort R55 000 kontant in jou rekening. Die bank het nou 3 dae om ‘n CTR via goAML in te dien — outomaties, sonder dat jy enigiets hoef te doen of teken. Dieselfde geld as jy R60 000 kontant by FNB onttrek, of by ‘n wisselkantoor R52 000 se buitelandse valuta kontant koop. Die CTR is geen beskuldiging nie; dit is bloot ‘n datapunt in die FIC se databasis. Vir die eerlike kliënt verander daar niks.
Internasionale fondsoordrag verslag (IFTR) — artikel 31
Die International Funds Transfer Report dek grensoorskrydende EFT rapportering: elke elektroniese fondsoordrag bo R19 999,99 wat oor Suid-Afrika se grense beweeg, moet binne 3 dae aan die FIC gerapporteer word. Beide rigtings tel — geld wat jy na ‘n buitelandse rekening stuur én geld wat jy uit die buiteland ontvang. FIC Guidance Note 9 verskaf die gedetailleerde tegniese riglyne vir hierdie verslagtipe.
Vir lesers wat met buitelandse platforms te doen het, is dit die belangrikste verslag om van te weet: ‘n internasionale EFT van R20 000 of meer beland outomaties in die FIC se data, met sender, ontvanger en bedrag volledig aangeteken. Dit is nie ‘n verbod nie — dit is sigbaarheid. Die verslag word ingedien ongeag die doel van die oordrag.
Wie is pligtig?
Die IFTR-verpligting geld slegs vir rekenbare instellings wat gemagtig is om grensoorskrydende elektroniese oordragte te verrig. In die praktyk is dit hoofsaaklik die banke as gemagtigde handelaars onder Valutabeheer, plus ‘n klein groep finansiëlediensverskaffers met ‘n direkte rapporteringsdispensasie. Jou plaaslike EFT tussen twee SA-rekeninge word nie deur artikel 31 geraak nie — net die grensoorskrydende been.
Verdagte transaksie verslag (STR) — artikel 29
Die verdagte transaksie verslag (STR) is die een verslag sonder enige drempel. Enige transaksie — R100 of R10 miljoen — wat ‘n redelike vermoede van geldwassery, terrorismefinansiering of belastingontduiking wek, moet gerapporteer word: so gou as moontlik, maar nie later as 15 werksdae nadat die vermoede ontstaan het nie. Die wet onderskei ook tussen ‘n STR (voltooide verdagte transaksie) en ‘n SAR (Suspicious Activity Report — gestaakte of onvoltooide verdagte aktiwiteit); albei val onder artikel 29.
Een aspek word dikwels gemis: artikel 29 bind alle besighede in Suid-Afrika, nie net banke en rekenbare instellings nie. ‘n Motorhandelaar wat ‘n verdagte kontantkoper teëkom, is net so rapporteringspligtig soos Standard Bank. Dit maak die STR die wydste net in die hele FICA-raamwerk. Dit is ook ‘n misdryf om ‘n kliënt in te lig dat ‘n STR oor hom ingedien is (“tipping-off”) — daarom sal jou bank dit nooit bevestig nie.
Wanneer is ‘n transaksie verdag?
Daar bestaan geen vasgestelde lys nie — die toets berus op professionele oordeel. Tipiese rooi vlae sluit in: ongewone kontantpatrone wat nie by die kliënt se profiel pas nie, reekse betalings net onder die R50 000-kontantdrempel (structuring), skielike internasionale oordragte op ‘n voorheen stil rekening, en transaksies sonder duidelike ekonomiese sin. Banke gebruik outomatiese moniteringstelsels wat afwykings teen jou normale profiel meet; die finale besluit lê by ‘n nakomingsbeampte.
Terroriste-eiendom verslag (TPR) — artikel 28A
Die Terrorist Property Report is die skerpste instrument in die stel. Sodra ‘n instelling vasstel dat dit eiendom besit of beheer wat aan terrorisme of ‘n gesanksioneerde persoon of entiteit gekoppel is, moet ‘n TPR binne 5 werksdae ingedien word. Banke moet deurlopend die geteikende finansiële sanksies (TFS)-lys monitor wat die FIC publiseer. Die proses verloop in 3 stappe: ondersoek kliëntinligting teen die TFS-lys, vries die betrokke eiendom of fondse onmiddellik, en dien die TPR by die FIC in. Anders as die CTR en IFTR het die TPR geen drempel nie — die blote verband met ‘n gelyste party is voldoende. Vir die deursnee-kliënt is dit die verslag wat jy nooit sal teëkom nie, maar vir banke is dit die hoogste-risiko kategorie in hul nakomingsraamwerk.
Travel Rule vir kripto-bates — FIC Direktief 9
Sedert 30 April 2025 geld die Travel Rule krypto SA-wyd: FIC Direktief 9 verplig alle kripto-diensverskaffers (CASP’s) om sender- en ontvangerinligting saam met elke kripto-oordrag te laat “reis” — die plaaslike toepassing van FATF Aanbeveling 16. Die drempels werk in trappe. Onder R5 000 hoef net basiese inligting (name en beursie-adresse) versamel te word, met verifikasie slegs by verdenking. Vanaf R5 000 is volle verifikasie van die sender verpligtend. Bo R25 000 geld die volle stel vereistes, insluitend uitgebreide ontvangerinligting.
Die reël geld vir binnelandse én buitelandse kripto-oordragte, en banke wat self as CASP’s geregistreer is of kripto-transaksies vir kliënte verwerk, val ook daaronder. Vir spelers wat kripto vir aanlyn dobbel gebruik, beteken dit dat die era van anonieme oordragte by gereguleerde SA-platforms verby is — elke oordrag bo R5 000 dra jou geverifieerde identiteit saam. Wie kripto vir dobbel gebruik, moet dit boonop verantwoordelik doen: stel vooraf ‘n vaste begroting en hou daarby.
Gevolge van nie-nakoming — artikel 45C
Artikel 45C gee die FIC en toesighoudende liggame ‘n volledige sanksieleer: ‘n waarskuwing, ‘n berisping, ‘n remediëringsbevel, beperkings op besigheidsbedrywighede, en uiteindelik ‘n finansiële boete. Die maksimum is R10 miljoen vir natuurlike persone en R50 miljoen vir regspersone — per oortreding. Dit is nie teoretiese syfers nie; die afgelope twee jaar het die FIC-handhawing merkbaar verskerp.
Die FICA verpligtinge banke word met werklike boetes afgedwing. Capitec Bank het in Desember 2024 ‘n administratiewe boete van R56,25 miljoen ontvang — die uitkoms van 7 waarskuwings en 1 berisping oor verskeie nakomingsgebreke. Standard Bank is in Januarie 2025 met R13 miljoen beboet, en ‘n prokureursfirma het in November 2024 ‘n boete van R7,7 miljoen gekry. Die dryfveer agter hierdie verskerping was Suid-Afrika se FATF-gryslysting van Februarie 2023: al 22 aksie-items is teen Junie 2025 afgehandel, en op 24 Oktober 2025 is SA van die gryslys verwyder. Die volgende FATF Mutual Evaluation word in die eerste helfte van 2026 verwag — die druk op banke om foutloos te rapporteer, bly dus hoog.
Opsommingstabel: wat banke aan FIC rapporteer
Hier is die volledige prentjie van wat banke aan FIC rapporteer in een verwysingstabel — die vier wetlike verslagtipes plus die kripto Travel Rule, elk met sy drempel en tydperk.
| Verslagtipe | Wetsbepaling | Drempel | Rapporteringstydperk |
|---|---|---|---|
| CTR (kontant drempel verslag) | Artikel 28 | R50 000+ kontant | 3 dae |
| IFTR (internasionale fondsoordrag) | Artikel 31 | R19 999,99+ grensoorskrydend | 3 dae |
| STR/SAR (verdagte transaksie/aktiwiteit) | Artikel 29 | Geen drempel | 15 werksdae |
| TPR (terroriste-eiendom) | Artikel 28A | Geen drempel | 5 werksdae |
| Travel Rule (kripto) | FIC Direktief 9 | R5 000 verifikasie; R25 000 volle stel | Per transaksie |
Die patroon is duidelik: hoe ernstiger die risiko, hoe korter die tydperk en hoe laer die drempel. Kontant en internasionale oordragte werk met vaste bedrae; verdenking en terrorisme-skakels ken geen minimum nie. Onthou ook dat al die verslae deur dieselfde kanaal loop — goAML rapportering is die enkele poort vir alles.
Gereelde vrae
Gevolgtrekking
Wat banke aan FIC rapporteer, kom neer op vier verslagtipes plus een kripto-reël: die CTR vir kontant van R50 000+, die IFTR vir internasionale oordragte bo R19 999,99, die STR vir enige verdagte transaksie sonder drempel, die TPR vir terrorisme-gekoppelde eiendom, en die Travel Rule vir kripto-oordragte vanaf R5 000. Die tydperke is kort — 3 tot 15 dae — en die boetes is werklik, soos Capitec se R56,25 miljoen bewys. Na die FATF-gryslys-uitgang van Oktober 2025 rapporteer SA-banke noukeuriger as ooit; vir die eerlike kliënt is dit goeie nuus, want dit hou die stelsel skoon. Dobbel kan verslawend wees — speel verantwoordelik. Hulp is gratis beskikbaar by die SARGF-hulplyn: 0800 006 008 (24/7) of WhatsApp 076 675 0710.